Terugblik op kenniscafé "De strijd om schaarse rechten"

Strandtenten, vishandels, oliebollenkramen, coffeeshops, speelautomatenhallen, seksinrichtingen en koffieproeverijen. Een paar voorbeelden die donderdagmiddag voorbijkwamen tijdens het kenniscafé van Legal Valley over schaarse rechten. 

Hoe ga je om met bestaande situaties van vishandels in Nijmegen of strandtenten in Zeeland die vergunningen voor onbepaalde tijd hebben en waarbij nieuwe spelers op de markt ook een plek willen? Had je dat als gemeente niet kunnen voorzien? Of als meer mensen een coffeeshop willen dan er gedoogverklaringen zijn? Hoe kunnen nieuwe toetreders meedingen naar vergunningen die in het verleden zijn afgegeven?

Onze gasten Anoeska Buijze (universitair docent bestuursrecht aan de Universiteit Utrecht), Marjolein van Dongen (senior juridisch adviseur bestuursrecht bij de gemeente Arnhem) en Rachid Benhadi (advocaat-partner bij Hekkelman Advocaten) lieten hun licht schijnen op schaarse rechten. 

Wat zijn de gevolgen van de Vlaardingenuitspraak (2016) en het Didamarrest (2021)? Marjolein van Dongen: “Didam was geen grote verrassing. Die zagen we na Vlaardingen wel aankomen.” Anoeska Buijze: “De ratio van het transparantiebeginsel komt uit het aanbestedingsrecht. Dat het ging gelden voor grote economische vergunningen is niet gek. Dat deze ook geldt voor marktstandplaatsen had ik echt niet verwacht.” 

Hoe selecteer je?

Als er meer potentiële gegadigden zijn die aanspraak willen maken op een plek, hoe selecteer je dan objectief en transparant? Dat blijkt in de praktijk lastig. “De voordelen van een competitie wegen niet altijd op tegen de nadelen van het hele circus. Je moet dus heel goed van tevoren nadenken over de criteria” aldus Anoeska Buijze. Marjolein van Dongen: “Je kunt van alles van tevoren bedenken, maar het loopt dan toch weer anders dan gedacht. Het is een illusie dat we als juristen alles kunnen opschrijven en bedenken.” Rachid Benhadi: “Je hebt als bestuursorgaan het algemeen belang te behartigen. Je moet goed nadenken over criteria. Wat is de toegevoegde waarde van de vishandel, behalve de lekkere vis?” Is democratisch kiezen dan een optie? Volgens de gasten moet worden gestuurd op objectieve criteria. Anoeska Buijze: “De voorkeur van de bevolking zou daar uit moeten komen. Denk aan de smaak van de vis, de relatie met de visboer, maakt hij een gezellig praatje en heeft de zaak een leuke uitstraling?” Marjolein van Dongen: “Je doet het voor de inwoners, je moet weten wat zij belangrijk vinden, dat is lastig in criteria vast te leggen. Ik noem als voorbeeld een koffieproeverij met collega’s om te bepalen welke koffie in de automaten moet komen. Je proeft allemaal koffie en één soort is het lekkerste en die kies je samen. En dan komt die koffie in de koffieautomaat en dan smaakt de koffie toch anders… “

Loten?

Zou loten een oplossing kunnen zijn? Anoeska Buijze: “Ik heb een persoonlijke hetze tegen loten. Het lijken gelijke kansen voor iedereen maar dat is niet zo. Grotere ondernemingen kunnen gemakkelijk inschrijven en de kosten dragen voor zo’n inschrijving. Zij schrijven zich overal voor in. Voor een kleine onderneming is dat een veel grotere investering en ze kunnen alleen maar voor één plek inschrijven. Dat is toch geen eerlijke mededinging.”  

Lokale binding?

En lokale binding als criterium? Hoe meet je dat? Volgens Rachid Benhadi kan het: “Je maakt de groep klein, maar als je het maar goed uitlegt, kan het wel’. Marjolein van Dongen zegt: “Arnhemmers eerst, dat mag niet”. Benhadi vult aan met een voorbeeld over strooizout: “Dan lijkt het logisch dat je lokale binding kan eisen. Je moet niet zout door een bedrijf uit Groningen in Nijmegen laten strooien. Wat is het verhaal, kun je het volgen en is het redelijk? Dat moet je kunnen uitleggen op zitting.” 

Wat brengt de toekomst?

Aan het eind blikken de gasten vooruit op mogelijke consequenties voor het aanvragen van incidentele subsidies en het uitgeven van milieugebruikersruimte. De verwachting is dat bedrijven zullen proberen aanspraak te maken op zoveel mogelijk milieugebruikersruimte, want dat is geld waard. De gemeenteraden verdelen die ruimte en dat zou transparant moeten gebeuren. Het gaat om grote financiële belangen. Anoeska Buijze: “Een oplossing zou zijn om geen plafond in te stellen maar om algemene regels in te stellen. Dat is in Amsterdam ook gelukt met de fietstaxi’s.” 

Benieuwd naar het hele gesprek? Binnenkort is de audio-opname te beluisteren op onze website.

Met dank aan de gastvrijheid van de Radboud Universiteit voor het beschikbaar stellen van het Grotiusgebouw voor het kenniscafé.  

Save the date congres

Op donderdag 16 april is het jaarlijkse congres van Legal Valley. Deze keer is het onderwerp “De rechtsstaat onder druk”, vanuit nationaal en internationaal perspectief gezien. Inschrijven kan op onze website.